(Русински медзинародни информативни центер, 15. Новембер 2005.)

Вашингтон, Д.Ц. Новембер 14, 2005., предсидатель Шветового конгреса Русинох Паул Роберт Магочи и делегация активистох Американских Русинох бул прияти у амбасади України, Румуниї, Мадярскей и Словацкей, як и у Американским державним секретарияту. У делегациї Руснацох Америки були Джон Ригхетти, предсидатель Карпатско-русинского дружтва Америки и руководителє тей организациї: професор Єлена Русинко, др Микулаш Попович, др Виктор Хабурчак, Деан Полока и Карен Вариан. Цилї тей нащиви було информованє представительох надпомнутих амбасадох и званїчнїкох америцкей влади о положеню Русинох у Европских жемох.

У Амбасади України, змесценей у красним историйним будинку у престижним вашингтонским кварту Джорджтаун, професор Магочи наглашел же Русини Сиверней Амдрики и Европи поздравели препасц Совєтского Союза, преглашенє нєзависней України и помаранчецову револуцию у януару 2005. року хтора приведла на власц про-заходну владу на чоллє зоз предсидательом Виктором Ющенком. Предсидатель Шветового конгресу Русинох надпомнул званїчнїком Українскей амбасади же Русини у Транскарпатскей обласци, за розлику од других националних заєднїцох у тей обласци були медзи тима цо наймоцнєише потримовали предсидателя Ющенка, а Русини Америки помагали привесц до побиди помаранчецовей револуциї. Вон тиж наглашел же Русини Америки и Европских жемох моцно потримую намаганя України войсц до членства Европскей Униї. Членство України у ЕУ онєможлїви дзвиганє нового »желєзного мура« хтори би оградзел Україну од Европи, роздзелєл по штредку историйну Карпатску Рус и Русинох Транскарпатиї од їх братох у сушедних жемох, Польскей, Словацкей и Мадярскей, хтори уж члени ЕУ.

Професор Магочи наглашел же ше медзи проблемами хтори очежую намаганє України розвивац блїзки одношеня и надїї за будуце членство у Европскей Униї находзи єй политика спрам Русинох у Транскарпаткей обласци. Україна єдина жем Европи хтора нє припознава Русинох як окремну националносц. Русини нє »субетнос українского народа«, наглашел професор Магочи. Таке становиско Києва, на жаль официялне и после помаранчецовей револуциї, представя нєпочитованє основних людских правох и загрожує намаганя України приблїжиц ше жемом Европскей Униї у хторих Русином припознати национални идентитет.

Професор Магочи тиж поинформовал представительох Українскей амбасади же у остатнєй децениї организациї Русинох у Америки були активни у посиланю помоци у лїкох и медицинскей опреми шпитальом у Транскарпатских крайох. Американски-русински спонзоре помоц до Транскарпатских крайох посилали праве прето же то оцовщина їх предкох. Як приклад наведол пана Михала Кундрата, американского Русина зоз Бинггамтона, Нюйорк, хтори послал 12 контейнери лїкох и медицинских инструментох у вредносци вецей як штири милиони долари. А тото його добредзечнє старанє и попри тим же глєдало вельо упартей роботи нє було спомнуте анї у єдней новинскей вистки у Украйини, о даяким писму у хторим би му локални власци подзековали анї би нам нє бешедовац. Прецо ше то скрива? Та чи би то було так исто и кед би Американски Українци по походзеню зоз Галициї послали таку помоц за шпиталї у Львову?

У Румунскей амбасади, члени делегациї Русинох Америки одали припознанє тей жеми на либералней политики хтору запровадзує спрам националних меншинох и зажадали румунскей влади успих у намаганьох хтори ю водза до Европскей Униї, цо ше предвидзує до 2007. Главна точка бешеди, за хтору представителє амбасади указали вельке интересованє бул Дзевяти шветови конгрес Русинох хтори ше отрима у Румуниї у юнию 2007. року, у Сиґету, городу нєдалєко од гранїци зоз Україну, у историйним реґиону Марамуреш.

Румуния, як то указали представителє Амбасади ришена представиц ше у найкрасшим шветлу под час отримованя Шветового конгреса Русинох. Представитель амбасади замодлєл Шветови конгрес поволац официєлних представительох Европскей Униї задлужених за етнїчни и язични питаня националних меншинох, людски права и прейґгранїчне сотруднїцтво най участвую у пририхтованю того конгресу.

Професор Магочи суґерировал робиц на злєпшованю инфраструктури Сиґета, пооправяц постояци и вибудовац нови хотели, конференцийски сали и ресторани и обновиц русински историйни памятнїки, як наприклад, будинок суда у хторим нєправедно осудзени як зрадньики анти-православни Русини 1914., и сала у хторей преглашена Национална рада марамурешских Русинох 1918.

Було бешеди и о нєдавно вибудованим мосце прейг рики Тиси хтори повязує Сиґет зоз Солотвином на сиверним побережю рики у Транскарпатскей обласци України. Тот мост ма вельку практичну и симболичну важносц, прето же першираз за вецей як пол вика Русином на єдним и другим побережю рики Тиси оможлївює шлєбодне преходзенє и сотруднїцтво. Мост закончени и порихтани за хаснованє, алє на жаль ище вше остава запарти, прето же ше чека уходзенє Румуниї до Европскей Униї и потвердзенє стандардох контроли рушаня прейш новей восточней гранїци Европскей Униї. Професор Магочи предложел робиц голєм на тим же би ше делегациї Русинох зоз України оможлївело пешо прейсц прейґ моста на Шветови конгрес 2007. Зоз таким симболичним отвераньом моста до України праве на тот рок кед Румуния уходзи до Европскей Униї на найлєпши способ би ше назначел циль сцераня гранїицох.

У Мадярскей амбасади делегация Русинох Америки наглашели же су барз задовольни зоз тим же у Мадярскей дате право сновац самоуправни аутономни заєднїци националних меншинох. Русини у Мадярскей прпоизнати як окремна национална меншина и маю 32 таки самоуправни заєднїци, як и национални координациони совит у Будимпешти. Члени делегациї и представителє амбасади винєсли и свойо погляди на проблем хтори ше указує у Мадярскей а одноши ше на критериюми на основу хторих би ше утвердзовала припадносц специфичлней националней ґрупи.

Наглашене же би було од велького значеня предложиц Мадярскей амбасади у Вашингтону же би у своїм будинку, у сотруднїцтве зоз организациями Русинох Америки пририхтала виставу и културну програму и на тот способ укаже на успихи хтори посцигли Русини у нешкайшей Мадярскей. Розуми ше же би за тото була потребна и обчекує ше потримовка и сотруднїцтво Националного совиту русинскей самоуправи у Будимпешти.

Отримованє подобней манифестациї у Вашинґтону зоз хтору би ше представели посцигнуца култури Русинох у Словацкей суґерироване и у Словацкей амбасади. Алє, члени делегациї указали и на свою вельку застараносц з нагоди озбильних проблемох на хтори наиходза организациї националних меншинох та и Русинох пре чежкосци финансированя културней активносци зоз державного буджета. Так, на приклад, пенєж предвидзени у буджету за януар нє достали анї у юну, а питанє чи достанї у юлу, августу, лєбо аж у септембру. Понеже ше остатнї дзешец роки тото повторює з рока на рок, поставя ше питанє чи ше у такей бирократскей пракси нє роби гоч лєм о индиректней дискриминациї, алє заш лєм дискриминациї националних меншинох. Словацки амбасадор у ЗАД, Растислав Качер хтори з делегацию бешедовал длужей як годзину и пол на тото реаговал барз емоционално. Вон припознал же способ финасированя у Словацкей проблематични, алє нє огранїчени лєм на национални меншини. То обща пракса хтора ше одноши на шицки институциї, та и на воєни сили и наноши шицким подобни неґативни пошлїдки.

Медзитим, амбасадор Качер наглашел же державни функционере муша припознац же ше таки заєднїци яка русинска находза у окреме »неприємих обставинох«, прето же за розлику од других националних меншинох Русини нє маю свою матичну жем од хторей би могли глєдац моралну, лєбо финансову помоц. Прето, словацки политичаре муша Русином пошвециц окремну бригу. Професор Магочи тиж поставел питанє способу розподзельованя финансийних фондох одредзеним меншином. Словацке министерство култури, сцекаюци од директней одвичательносци, надпомнул професор Магочи висновало совитодавни одбор у хторим представителє Русинох и єден представнїк власцох приноша ришеня хторей организациї и за яки проєкт додзелїц финансийну помоц. Алє, яки то представителє заступени у тим одборе? Прецо од штирох русинских представительох двоме зоз Братислави, а факт же ше главна часц Русинох находзи у восточней Словацкей?

Дзепоєдни члени делеґациї Русинох Америки виражели застараносц над фактом же НАРОДНИ НОВИНКИ, найстарши глашнїк на русинским язику хтори виходзи од револуциї 1989. и ужива угляд у Словацкей и вонка з єй гранїцох 2005. року нє достал нїяку финансийну помоц, док источасно фонди предвидзени за помоц шицким глашнїком у цалосци були додзелйени нєдавно виснованому глашнїку ИНФОРУСИН, на чиїх бокох тексти на словацким язику забераю и до 40 одсто! Єден з делеґатох указал же у Мадярскей барз доброму глашнїку мадярских Русинох РУСИНСКИЙ СВИТ зменшує финансийна помоц пропорционално за кажди текст писани на других. а нє на русинским язику. Зоз того ше може заключиц яку бригу словацке министерство култури и його »русински одбор« насправди водзи о »нєприємним« статусу своїх русинских гражданох.

Професор Магочи и члени делегациї виражели вельку застарносц и над фактом же словацке министерство образованя финансирує лєм осемрочне елементарне образованє на русинским язику, а за школованє поверх того упуцує Русинох глєдац помоц з боку. З другим словами, од русинских орґанизацоийох Америки и Канади ше глєда най вони обезпечую плаци наставнїком у штирох нєдавно предложених висших класох, як и плаци за 12 нови предшколски установи предвидзени у местох у хторих ше уж отримує настава на елементарним уровню на русинским язику. Як же то можлїве же деражава члан Европскей Униї яка Словацка, зоз розвиваюцу економию о чим маме нагоду читац у новинох – глєда од Русинох Америки и Канади отримовац финансийно таке мале число основних школох и предшколских установох? Словацки амбасадор ше зложел же застараносц делегациї леґитимна и обецал поставиц тото и други питаня спомнути у бешеди одвитуюцим власцом у Братислави.

Було то лєм перше стретнуце предсидателя Шветового конгреса Русинох 14. новембра у Вашингтону зоз представителями державох Централней Европи у хрторих жию Русини. Таке стретнуце глєдане и зоз представителями Польскей амбасади, хтори на жаль нє дали одвит. Заш лєм, шицки учашнїки ше зложели зоз тим же Шветови конгрес Русинох и организациї Русинох Америки муша предлужиц намаганя отримовац континуиране сотруднїцтво зоз представнїками України, Румуниї. Мадярскей и Словацкей. Алє и зоз представнїками Польскей, Републики Чешкей и Сербиї/Чарней Гори бо вони шицки часц нашей будуцей интересней сфери.

З английского преложел М.Горняк, 18.01.06.

mihajlo hornjak

РУСНАЦИ НА ИНТЕРНЕТУ  CYBER RUTHENIA   CYBER ART  DOWNLOAD RUSYN FONT  АРХИВА  ПОЧАТНИ БОК